8 Oct 2008

Fundo Petrolífero at sa'e ba US$4 Billaun

Tinan fiskál 2008 governu AMP gasta besik US$800 jutas.

Hosi US$800 jutas ne, orsamentu liu 60% gasta deit ba beins e servisus (goods and services) hanesan sosa karreta luxu Toyota Prado, selu membru governu sira ba pasiar tun sae, selu hotel luxu, sosa fos, etc.

Orsamentu ba beins e servisus laos investimentu maibe atu gasta deit no laos atu hetan fali rendimentu hosi ne. Ejemplu, se ministru ida ba pasiar iha Jakarta ho ninia director sira, hela iha hotel luxu, osan ne ita gasta saugati deit. Ministru ho director sira bele ba pasiar halo tiha negosiu privadu.

Orsamentu gasta ba kapital investment la to'o %15. Orsamentu ba kapital investment mak hanesan konstrusaun estrada, halo uma ba ema hela, hadia sistema komunikasaun, edukasaun ho saude, etc. Ida ne hanesan investimentu ba futuru tamba se estrada diak, ida ne bele estimula diak liu tan komersiu. Se ita investe maka'as iha edukasaun, ita bele haburas tan recursus humanus iha ita nia nasaun.

Foin daudauk iha Australia PM de facto Jose Alexandre Gusmao dehan katak governu AMP aloka $2 jutas iha edukasaun para haruka estudanti Timor oan sira ba eskola iha rai liur. Se haruka karik ba Australia, dolar juta rua ne bele fo deit edukasaun ba alunus 20. Timor-Leste presiza recursus humanus barak liu ema 20.

Kompara ida ne ho kontratu sosa fos nebe governu AMP fo ba ninia maluk sira? Kompania Tres Amigos manan kontratu $14 jutas atu sosa fos. Hosi kontratu ne, matenek nain ida kalkula katak Tres Amigos manan $5 jutas. Se mak iha Tres Amigos nia kotuk? Germano da Silva, militante partidu CNRT. Kathleen Gonçalves, ministru AMP Joao Gonçalves nia fen. Frans Haliwono, empresario hosi Indonesia no Xanana nia belun diak - Haliwono mak finansia partidu CNRT nia kampanye eleitoral.

Ita hare katak governu AMP nia planu ba investimentu ba futuru Timor oan nian laiha. Governu nia planu, talves tuir ideologia kapitalista nian - halo uluk ema ituan sai riku depois mak sira riku ne fo tutan fali osan balu ba kiak sira liu hosi servisu ka empregu. Korupsi estadu nia osan hodi fo single source ba kompanhia sira nebe besik ba governu. Tres Amigos manan $5 jutas maibe traballador sira manan nafatin $5 loron ida. Ou, iha kazu pior, AMP hakarak hariku deit ninia maluk sira.

Nune, ita tenki husu nafatin: orsamentu $800 jutas ne gasta ba nebe no se mak manan kontratu sira ne. Foin daudauk iha indikasaun katak AMP hakarak sosa fos $100 jutas resin hosi Tailandia. Se mak manan tender ne? Nia manan hira hosi tender ne?

Depois ita tenki husu mos, tansa mak orsamentu ba investimentu ba futuru nian 15% deit kompara ho orsamentu nebe atu hariku kompanhia sira hanesan Tres Amigos?

Ita tenki insisti katak se deit mak kaer governu tenki investe barak liu iha investimentu nebe sei fo funan iha futuru hanesan hadia estrada, hasae edukasaun ho saude, etc., laos ba sosa fali Toyota Prado ba membru parlamentu sira.

Agora ne iha rumor barak hosi Ministerio das Financas katak tinan fiskal 2009 governu AMP atu gasta tan US$1.000.000.000,00, ou billaun ida. Ita hotu hatene katak ate agora governu seidauk konsege gasta osan hosi orsamentu rektifikativu. Governu hakarak halo carry over ba 2009. Hamutuk ho orsamentu planeadu ba 2009, AMP ho ninia maluk sira iha akses ba osan billaun $1,5!!! Ne barak tebtebes.

Ita nia Fundo Petrolífero nebe governo anterior harii agora iha valor atu sae to $4.000.000.000,00. Ida ne osan povu nian atu uza ba hadiak povu nia futuru, futuru nasaun Timor-Leste nian. Ita husu bot ba Nai Maromak atu osan sira ne la monu hotu ba Germano nia liman ka Kathleen nia liman ka empresario sira hosi Indonesia hanesan Frans Haliwono ka Hercules do Rosario, ka Gil Alves.

3 comments:

Anonymous said...

..tebes iha australia vida karo mas formação kapas e tuir duni kualidade caro ema nian ida nee dehan kapital humano ba timor leste
..ita ukun an para hadia ema nia moris e merese ita nia nai ulun sira moris ho kualidade para fo condiçaõ sira serviço
..labele husu osan ba ema se ita iha osan oituan/barak osan nee ita nian ba hadia ita nia uma laran: refugiados,peticionarios,katuas ferik,ex-combatentes,faluk sira,saude,educação e economia
..800 juta oituan se ita hakarak hadia timor nia problema ho sukses AMP bele gasta la buat ida.
..hau fo valor bot ba emprepresario timor oan sira nebe ita bot temi naran iha okos neba,hau senti laran kaman tamba ita ukun an e merese sira sai empresario duke ema estrangero sira mak manda fali timor oan hanesan budak
..4 bilhoes ita bot dehan osan povo nian,mas sira laos povo ga??se xanana mak hakarak foti osan 4 bilhoes nee entao iha kedas tempo okupasaun indonesia. gampan xanana aseita timor ba indonesia entaun nia riku para mate,mas nia hanoin povo.agora xanana halo projekto gasta ba ita hotu ita bot dhn fali AMP kkn,nipotisme,la hatene gasta osan,AMP oportunista e seluk tan
..ita bot presisa analisa lai familia alkatiri e gusmao iha tempo okupasaun neba. o la hatene katak alkatiri nia maun alin balun uluk servisu ho indonesia makaas? agora o dehan fali xanana oportunista.
..AMP fo bolsa ba estuda iha australia o dehan gasta, alkatiri haruka 300 orang ba kuba, o la dehan buat ida. komik liu mak fretilin koalia at tun sae deit ho projekto AMP, mas AMP aprova osan ba ajuda Cuba tamba dejastri naturais fretilin dukur la dehan buat ida.imi fretilin maputo so loke matan e protesta kuando xanana/AMP atu haruka ona estudante ba estuda iha australia,imi dehan karun e seluk seluk tan

lalatak dom boaventura

viva AMP
viva xanana
viva timor leste

Anonymous said...

xanana is East-Timor future and mirror and image for children!

viva la vida siempre

Anonymous said...

ba ida nebe mak fo coment iha leten ne. dehan tok mai que tipo de empresario mak ema hanesan hercules,kathleen, germano ho gil alves ne???. iha tinan 5 nia laran mudanca ou milagre saida mak senhores empresario sira ita bot adora los ne halo iha timor? se ida ne o la consegue responde, entaun diak liu proxima vez quando hakarak sai defensor ba oportunista, naokten, assasinio sira ne hare ba estuda tan lai. keta lanu demais ho osan nebe sira fo ne boy. halo o koalia mos mangame d8. quando responde hau nia pergunta favor 1 fo mos ho prova, laos asbun deit lae!!!!! peace