FATUMACA – Kresimentu Ekonomiku Timor-Leste nian sae ba 12%, nebe ukun nain sira hateten foin lalais ne'e, ne'e kresimentu ida nebe boot tebes iha nasaun ida ne'e. Maske krsimentu boot, maibe povu iha baze seidauk sente kresimentu ida ne'e.
Bispo Dioseze Baucau, Dom Basílio Nascimento hateten lia hirak ne'e bainhira dada lia ho jornalistas sira iha Colégio Fatumaca, Domingo (24/5) liu ba.
"Hau mos rona senhor prezidente hateten dala rua ka dala tolu katak kresimentu ekonomiku nebe 12%. Ne'e hau hanoin kresimentu ida nebe boot liu iha mundu ne'e, maibe kresimentu ekonomiku ne'e boot deit iha Dili karik, tamba ami husi foho ne'e seidauk hare kresimentu ne'e nia efeitu nebe halo diak no fo benefisiu diretu ba povu nebe moris iha foho. Nebe hau hein katak kresimentu ekonomiku ne'e Laos deit fo benefisiu ba Dili maibe kresimentu ekonomiku ne'e bele fo mos benefisiu ba ami sira nebe moris iha foho, tan ami sira nebe moris iha foho ne'e mos maromak nia oan hotu", dehan Amo Basílio.
Bainhira husu karik rai ida ne'e hakmatek tanba ekonomia lao, Amo Basiliob rekoinese ida ne'e tanba motor rai ne'e nian mak ekonomia, nebe bispo fo provérbio português dehan nune'e: "casa onde não há pão, todos ralham e ninguem tem razão"(iha fatin nebe hahan la iha ne'e, ema hotu hirus malu e ema ida la iha razaun).
"Nebe ekonomia ne'e mak motor rai ida nian. Hau hanoin medidas sira nebe governu hola hanesan fo subsidiu ba ida ne'e k aba ida neba, to'o oras ne'e halo ema hakmatek, maibe, hau hanoin se ita depende deit ba subsidiu sira ne'e mos ita sei l aba dok. Tanba ohin loron ita kontente ho US$20, maibe aban US$20 ne'e la to'o ita husu tan US$50, depois tinan rua ka tolu mai US$50 mos la to'o ona, ita husu tan US $100, US$150 maibe ita la produz buat ida. Hau hanoin medida ida ne'e los maibe pais Timor Leste ne'e tenki produz buat ruma atu halo balansu", dehan Amo Basílio.
Bispo mos rekoinese governu nia esforsu hodi fahe traktor ba agrikultores sira iha fatin barak, maibe nia hein rezultadu no produz alterasaun saída. "Traktor sira ne'e produz alterasaun saída? Uluk seidauk fahe traktor ne'e ita nia hare tonelada hira, agora traktor sira mai, ita hetan tonelada hira. Ne'e hau hein hela balansu husi ministeriu agrikultura ka husi governu para hodi halo avaliasaun hodi hateten katak traktor sira mai halo duni benefisius ba rai ida ne'e. Hau hare iha duni asaun, maibe, hau hein hela rezultadu,", esplika tan.
Iha fatin hanesan Bispo mos gaba motivasaun nebe fo ba agrikultores sira hodi sosa sira nia produtu lokal. " Governu sosa produtu lokal populasaun ninia ne'e, buat diak ida nebe fo motivasaun agrikultores sira lokal, tamba se agrikultores sira produz sasan iha sira nia fatin, maibe nunka sai, ema agrikultores sira ne'e la hare motivasaun tansa mak servisu matean didiak, se husi servisu sira ne'e osan ida la tama. Se governu hola medida ida ne'e, hau basa liman, hau aplaude, hau gaba. Enkuantu ekonomia rai ida ne'e seidauk forte ne'e, governu tenki inventa beibeik buat sira hanesan ne'e para agrikultor sira, ema sira produz produtu lokal ne'e iha mos biban no kapasidade atu moris husi sira nia servisu, Laos deit hein osan nebe estadu fo hanesan
subsidiu", dehan bispo.
Iha inisiu dada lia ho jornalistas sira, koalia konaba líder politiku sira "han malu", Amo Basílio dehan katak politikus sira la "han malu", maka politika la iha sabor (la midar). Ne'e duni politika "han malu" ne'e buat ida normal ba politikus sira tanba depois de "han malu", sira sei tur hamutuk, hemu cerveja hamutuk hodi haluha tiha politika "han malu" ne'e no hakuak malu hanesan buat ida la kona sira."
Politiku sira 'han malu' ne'e halo parte vida politika nian. Politika sira bele 'han malu' ba, maibe keta haluha promesas nebe politikus sira halo ba povu. Tanba politiku sira ba tur iha kadeira ne'e hotuhotu lori povu nia naran mak ba neba. Maibe quandu ba tur iha kadeira, fo impresaun katak politiku sira haluha lalais tiha promesas sira nebe halo ba povu. Hau kabun hamlaha hela tanba promesas sira nebe Primeiro Ministro halo konaba infra-estrutura, to'o agora hau seidauk hare buat ida. Estrada nebe aat, aat nafatin. Senhor Prezidente dala ida dehan atu halo auto-estrada (jalan tol) husi Lospalos to'o iha Mota-ain. Dehan katak Aeroportu Baucau nian ne'e sai aeroportu internasional, mabe agora bibi ho karau mak nakonu iha neba. Dehan Com atu sai portu ida, foin semana ida liu ba ne'e, hau hare portu ne'e atu monu salsala, nebe hau la hatene ukun nain sira hare portu ne'e monu tiha mak halo portu foun ida. Ate hateten deit katak promesas sira ne'e, keta hela deit iha hanoin, maibe promesas sira nebe tenki mai to'o iha ita nia rai, real nian", husu Amo Basílio. (zee)
18 comments:
guys no offence but...hau gosta Amo Belo. daripada amo Basillio....Amo Belo lebih netral.... sorry :( bainhira Amo Belo fila hikas ba Timor
Hau mos gosta hotu amo Belo hanesan belun "kiik" maibe la signifika la gosta amo Basilio. Memang ita hatene dala barak iha hirarkia nia laran balun pro partidu balun hodi halo komentariu hasoru partidu balun maibe ne'e la signifika katak reprezenta tomak amo Basilio......
Igreja Katolika Instutisaun iha ne'ebe riku liu iha mundo, termasuk iha Timor. Povu mak kiak nafatin!!
Amo Basilio kualia tuir realidade. AMP sira la gosta karik saida mak Amo kualia ne'e.
Timor’s Council of Ministers passed a new regulation last week that affects my work – in fact, the work of every single person in the public service - but is not about gender. Or law. Or policy. Or programs. Or anything that most government offices would do, in my experience.
Every Friday for the next three months is now Cleaning Day. Public servants don’t go to work in the morning. Instead, they put on their old clothes, they go out in the streets, and they sweep, hoe and pick up rubbish. It’s like Clean Up Australia Day, except it’s Clean Up Dili Day and it happens *every* Friday.
Can I emphasize something? These are *public servants*. These are people who *already* had jobs to go to on a Friday morning.
It’s not like we don’t have sanitation workers. The Saneamento guys are out every weekday in different parts of Dili, with their trucks, sweeping and picking up rubbish. It’s not like we don’t have a sky-high unemployment rate. It’s not like we don’t have funds to pay extra people to do this. Donors practically fling themselves at the feet of this government, every single day.
So. Instead of using a tiny amount of donor funds to pay some *unemployed* people to clean, on Fridays, now, all public servants ‘clean’ from 7am, ‘do sports’ from 10am, go home for lunch and then ‘go back to work in the afternoon’. I am using quote marks because during ‘cleaning’ and ‘sports’ time, there is an awful lot of standing about chatting. Dili is still covered in exactly the same amount of crap and rubbish that it has been since I got here, so I feel this also bears my observation out.
As for ‘go back to work in the afternoon’... Are you kidding me? I can tell you now, the majority of people aren’t coming back to work in the afternoon. It’s Friday. They’ve been leaning on their brooms all morning. They’re tired. They’re not coming back to work to hammer out that policy draft, or the agenda for Monday morning’s senior staff meeting.
So now, a public service that already had difficulty getting through the amount of work it has to do in 5 days – which is not really 5 whole days, because people are always going to language lessons (Portuguese and English) and spending their time attending endless meetings – now has 4 days. I am seeing a bit of a trend already towards meetings on Saturdays instead (although this could just be a recent thing with my workplace, and not related to the cleaning).
If Dili is so concerned about the state of its streets – here’s an idea – employ some extra damn sanitation workers. Don’t use people who are already employed, who are meant to be learning how to run the freaking country!
FRIDAY IS CLEANING DAY
the article published at http://timorlorosaenacaonewsinenglihs.blogspot.com
Amo Basilio koalia loos, kresimentu ekonomia iha Timor ne'e ladauk bele senti iha baze ne'eba. Tanba kalkulu ba kresimentu ida ne'e nia formula mos lahatene loos uza oinsa. Se ema ruma hatene karik halo favor bele esplika iha forum ida ne'e.
Buat kiik ida ne'ebe povo senti maka katak ferik katuas no aleijadu sira simu osan, ida ne'e tulun hamenus familia nia todan ka despeza. Ita hotu hein atu governo ida ne'e bele tau matan diak liu ba povo nia moris no liu-liu luta kontra korupsaun ne'ebe horas ne'e ita rona buras tebes iha ita nia rain (triste tanba laiha keisa offisial ruma).
Karik kresimentu ekonomia iha maibe latulun ho boa governasaun entaun povo sei lasenti kresimentu ida ne'e.
Gagita.
@Gagita,
Keta dukur.!! no keta triste.
Awal april DirGen LABEH hato keisa ofisial kazu korupsaun iha Mario V. Carascalao nia edifisiu. Institusi hat nebe koruptor tuir LABEH nia hare mak hanesan: MTCI, Mist. Educasaun, Mist. Justisa e PDHJ. Iha asuntu ida ne'e. Diretor LABEH mos husu atu Ministra Lusia rejigna-an deit i lalika halo nia-an moe.
Jadi keisa ofisial iha tiha ona, maibe penanganan husi MVC nia mak sedauk iha no sei laiha duni tamba MVC Promove KKN.
OK??! koalia tenki akompania mos news iha rai laran.
Bombastick99'
Ita rona kona ba korrupsaun sira ne'e halo ita nia laran monu teb-tebes! Buat sira nebe KKN ne'e laos responsabilidade oposisaun ho ONG sira nian deit. Maibe responsabilidade mos ema sira nebe fo osan, hanessan Banco Mundial.
Iha 'Recruitment Process' ne'e sira dehan katak ema sira nebe hakarak ba servisu iha MoF ne'e tenki iha tamat hussi univesidade, iha esperiencia iha ne'e iha neba.
Ita hatene ona katak iha ema balu hetan ona servisu iha neba maibe la tuir kriteriu nebe dehan iha Recruitment Process. Tuir lolos banco Mundial tenki halo intervensaun maibe sira lahalo. Banco mos collude iha KKN, tamba sira nonok deit. Turi ditado portugues dehan: quem cala consente!
Mauseri
TUIR LOLOS, ita lalika fiar FRETILIN DADAKAN hanesan Jose Teixeira ho seluk seluk tan. Tanba alem de sira ne mesak bosok ten deit, ema balun hanesan Mari Alkatiri mos nia familia uluk mesak OPORTUNISTA deit
Tuir Lolos Jose Luis Guteres, Maubocy, Victor da Costa, Reis Kadalak, ho sst, ne mak FRETILIN murni.
FRETILIN DADAKAN mak hanesan tuir mai ne'e:
1. Jose Teixeira (nia Tiun Alarico Fernandes mak Fretilin maibe ikus tiha moris iha Indonesia. Maibe Jose teixeira nia familia tomak uluk mesak UDT deit);
2. Arsenio BANO (Uluk tempo Bapak nia aman Pro-Otonomia. Ikus nia tuir maluk sira tama husu SUAKA mak, agora klaim aan nudar Fretilin);
3. Jose Reis (NIa maun mak Sahe ho Marito Reis. Maibe nia iha tempo bapak, nia servisu hamutuk ho Letjen PRABOWO SUBIANTO, agora calon Presiden GERINDRA iha Indonesia. Jose tangan kanan Prabowo nian, estraga hutan barak iha Timor, maibe FRETILIN sira matan delek i la hatene buat ida to agora);
4). Mari Alkatiri. Nia familia tomak iha tempo Indonesia mesak pro-integrasionista hotu. fan rai estado iha komoro ba Indonesia. NIa alin Achmad ALkatiri, ketua Pemuda Pancasila nebe servisu ho INTEL ho Militar Indonesia kaer, oho ho kastigo Timor oan barak. sira Riku Nafatin to agora. Bahkan Achmad nia oan Helmid Alkatiri mak iha kareta HAMMER iha timor (Hamutuk ho Ameriko Lucia Lobato nia laen). Tanba sa mak ita FRETLIN be matan delek nune?
Ho sst....
Tanba-sa FRETILIN MUDANSA mak aat hela deit?
GIVE ME A BREAK.
Maubere-Foho
F-Mudansa tama ona AMP, hamutuk ona ho sira halo KKN barak hakarak saida tan??? Imi tama ona AMP seidauk contente ka? Se lakoi antaun harii partidu F-Mudansa hodi bele compete iha eleisaun 2012.
Prinsipio la iha, halai tun sae depois klaim dehan sira mak FRETILIN duni. Ema FRETILIN duni ne'e iha prinsipio, la'os hanesan imi ida. Problema internal partidu deit mos imi la hamriik metin iha laran hodi resolve partidu, imi halai tun sae fali suporta fali partidu seluk. Povu hotu hatene imi kan kadera...
BLOGO NE MESTISU SIRA (PORTUGUES NIA MATE-RESTO) HELA IHA PORTUGAL, AUSTRALIA ho MOCAMBIKE ho MAKAU, MAKA HALO PROPAGANDA HODI INSULTA:
1. MAUN XANAN GUSMAO
2. MAUN LASAMA
3. MAUN LUGO
4. sst.
NE DUNI LALIKA FIAR MESTISU SIRA NE. SIRA KOMU LA KAER ONA PODER, SIRA HAKARAK ATU ESTRAGA TIMOR OAN SIRA. SIRA HAKARAK FAHE NAFATIN ITA HODI ITA BELE HAN MALU, i SIRA NIA EMA HANESAN RAMOS-HORTA, ANA PESSOA ho MARIO CARRASCALAO, AGIO PERREIRA ho sst MAK ATU SAE BA LETEN.
MAUBERE RAI NAIN TENKI TUBA RAI METIN NAFATIN.
Maubere Foho
Xanana nia fen primeira MESTISA. Fen segunda AUSTRALIANA. Ne duni XANANA nia oan hotu-hotu mesak mestisu deit.
Lasama nia fen FILIPINA. Ne duni Lasama nia oan mos MESTISU Filipinu.
Lugu nia fen ema MOSAMBIKI, ne duni Lugu nia oan mos MESTISU.
Komentarista ida iha leten ne insulta mestisu sira hodi defende MAUBERE ASLI maibe MAUBERE SIRA nia defende ne HAKRIBI sira nia ran MAUBERE hodi kaben fali ho ema rai-liu hanesan MALAE SIRA, husi FILIPINA, PORTUGAL ho AUSTRALIA.
Ne duni komentarista ida iha leten ne se la sala XANANA ho AMP mak selu nia hodi mai tau lerek komen iha blog ne.
ADEUS.
3:41 PM
Anonymous said...
Aumenta tan Xanana mos mistusi tamba nia avo ema Portugues.
Maubere Foho nee lae duni, iha parte ida nia kritika mistusi sira maibe nia la sadar katak ema sira nia dukun ka nia temi naran ne'e mos mesitsu hotu. hahahahhahah....Maubere foho..Maubere Foho..
Ema be komen ne'e laos deit JAG, Lasama LUGU no sst mak selu maibe mos keta mestisu hotu karik? Mestiso tiha hakarak subar-an iha Maubere nia naran atu salva an. heiiiipa.
Ema nebe rona demais LABEH ka Lambe ka ninia direitor sira nia liafuan iha media ne'e hau senti diak maibe keliru oituan. Imi lahatene katak Cristopher rasik la uza lolos osan sira nebe donatur fo ba ninia organizasaun? Husi maluk balun nebe serbisu iha RTK dehan nia la selu ninia programa iha RTK no iha radio balun tan. Osan nebe NGO internasional ida (se la sala) CAFORD fo utiliza sala tiha hodi la selu estasaun maibe ba hola fali kareta ba nia an hodi sa'e. Husu didiak to'ok tamba nia deve iha estasaun sira ne'e hau sente iha hela.
Uluk tempo luta ba ukun an nunka kuinhese maibe agora mosu mai hanesan pahlawan bo'ot ida. Nia hakarak sejajar ho JRH, MA, CFXB, JAG, LO no sst.
Cristopher ne'e lolos mai husi nasaun Western Africa. Cek didiak tamba nia la os ema Timor!
PLEASE COMMENT MY BLOG
http://rickrubin-timorleste.blogspot.com/
VIVA TIMOR LESTE.!
AVOID rickrubin BLOG!!!!!!!
Post a Comment